Marcus Aurelius
Hoàng đế La Mã và triết gia Khắc kỷ · 121–180 SCN
Marcus Aurelius trị vì Đế chế La Mã ở thời cực thịnh, nhưng tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, “Suy tưởng”, lại là những ghi chép riêng viết cho chính mình: lời tự nhắc phải công bằng, điềm tĩnh và không bị lay động bởi những gì nằm ngoài tầm kiểm soát. Đến nay, đó vẫn là khung cửa trong trẻo nhất để ta nhìn thấy chủ nghĩa Khắc kỷ được sống giữa áp lực thật.
Bạn đang trải qua điều gì khó khăn? Những đoạn văn Khắc kỷ cho lo âu, đau buồn và những đêm mất ngủ →
Đặt một đoạn văn như thế này lên Màn hình khóa, miễn phí trên iPhone và Android.
Bất cứ ai làm hại tôi cũng cùng chung một trí tuệ, cùng một phần thần tính. Không ai có thể gán điều xấu xa lên tôi. Tôi không thể bị đồng loại của mình làm hại, và tôi cũng không thể ghét họ.
Rời bỏ cuộc đời này, nếu có các vị thần, thì chẳng có gì đáng sợ – các ngài sẽ không đẩy bạn vào điều ác. Còn nếu các vị thần không tồn tại hay chẳng bận tâm, thì sống không có thần linh, không có Thiên ý, nào có nghĩa lý gì?
Hãy nhìn cái chết tự thân nó. Hãy gạt bỏ những hình ảnh mà trí tưởng tượng thêm vào. Bạn sẽ thấy nó chẳng là gì khác ngoài một hoạt động của tự nhiên. Sợ một hoạt động của tự nhiên là điều trẻ con.
Có hai điều cần ghi nhớ. Mọi sự từ vô thủy đều lặp lại dưới những hình thức giống nhau – một trăm năm cũng chẳng thấy gì mới. Và người sống lâu nhất lẫn người chết sớm nhất đều mất đi đúng như nhau.
Mọi thứ thuộc về thân xác là dòng chảy. Mọi thứ thuộc về tâm hồn là giấc mộng và làn hơi. Cuộc đời là chiến trận và một chuyến lưu lại nơi đất khách. Sau danh vọng là quên lãng. Điều gì có thể dẫn lối cho con người? Chỉ một điều: triết học.
Dù tôi là gì đi nữa – cũng chỉ là chút xác thịt, hơi thở, và lý trí dẫn dắt. Hãy vứt sách đi. Đừng tự làm mình xao nhãng nữa. Như thể đang chết ngay lúc này, hãy coi khinh xác thịt: máu và xương, một tấm lưới đan bằng dây thần kinh và mạch máu.
Giờ bạn phải thấy mình thuộc về toàn thể nào, và rằng một giới hạn thời gian đã được định sẵn cho bạn. Nếu bạn không dùng nó để xua tan mây mù khỏi tâm trí, nó sẽ trôi qua, và sẽ không bao giờ trở lại.
Nếu bạn làm điều đang ở trước mặt, theo lý trí với sự nghiêm túc, mạnh mẽ và bình thản – giữ cho con người bên trong mình trong sạch như thể phải trả lại nó ngay bây giờ – không trông đợi gì, không sợ hãi gì, nói mỗi lời với niềm xác tín: bạn sẽ sống tốt.
Điều còn lại riêng có ở người tốt: bằng lòng với những gì xảy đến, và với sợi chỉ số phận đã se cho mình. Không làm ô uế thần tính được gieo trong lồng ngực, mà gìn giữ nó an nhiên, không nói điều gì trái với sự thật.
Người như thế giống như một thầy tế của các vị thần: không bị khoái lạc làm vấy bẩn, không bị đau đớn làm tổn hại, không bị lăng nhục chạm tới, một chiến binh trong cuộc chiến cao quý nhất, thấm đẫm công lý, đón nhận bằng cả tâm hồn mọi điều được định làm phần của mình.
Nếu bạn tìm thấy điều gì tốt hơn công lý, sự thật, sự điều độ và lòng can đảm – điều gì tốt hơn niềm mãn nguyện của tâm trí bạn trong những việc lý trí giúp bạn làm – hãy dốc cả tâm hồn hướng về nó.
Đừng bao giờ coi là có lợi bất cứ điều gì buộc bạn phải thất hứa, đánh mất lòng tự trọng, căm ghét, nghi ngờ, nguyền rủa hay đóng vai đạo đức giả. Người đặt trí tuệ và vị thần bên trong mình lên trên hết thì chẳng cần cô độc, cũng chẳng cần đám đông.
Sách của Dawnstone
Một đoạn văn của Marcus Aurelius, Seneca hoặc Epictetus cho mỗi buổi sáng trong năm: ấn bản tiếng Việt sắp ra mắt.
Câu hỏi thường gặp về Marcus Aurelius
Marcus Aurelius là ai?
Marcus Aurelius (121–180 SCN) là hoàng đế La Mã từ năm 161 cho đến khi qua đời, và là người cuối cùng trong số những nhà cai trị được nhớ đến với tên gọi Ngũ Hiền Đế (Năm vị Hoàng đế tốt). Ông dành phần lớn thời gian trị vì cho các chiến dịch quân sự và đối phó với dịch bệnh, và suốt thời gian đó vẫn thực hành chủ nghĩa Khắc kỷ – vì thế những gì ông viết đọc lên như của một người dùng triết học giữa áp lực, chứ không chỉ bàn luận về nó.
“Suy tưởng” viết về điều gì?
“Suy tưởng” là một cuốn sổ tay riêng, không phải cuốn sách viết cho người đọc. Qua mười hai quyển ngắn, Marcus tự nhắc mình phán đoán sự việc cho đúng, chấp nhận những gì ông không kiểm soát được, sống có ích cho người khác và nhớ rằng thời gian của mình là hữu hạn. Vì chưa bao giờ được viết để xuất bản, nó gần như không có chút phô trương nào.
Câu nói nổi tiếng nhất của Marcus Aurelius là gì?
Những câu được trích dẫn nhiều nhất của ông nói về quyền làm chủ của tâm trí trước hoàn cảnh – rằng bạn có quyền đối với tâm trí mình chứ không phải với các sự việc bên ngoài, và rằng điều cản đường sẽ trở thành con đường. Cả hai đều là cách diễn đạt lại ý tưởng Khắc kỷ: chính phán đoán của ta, chứ không phải thế giới, quyết định ta khổ đau đến mức nào.
Đặt một đoạn văn như thế này lên Màn hình khóa của bạn – miễn phí
Sách
Ấn bản tiếng Việt của sách Dawnstone sắp ra mắt. Khi sách sẵn sàng, bạn sẽ tìm thấy ở đây.
Bắt đầu với bảy buổi sáng.
Mỗi ngày một đoạn văn Khắc kỷ trong một tuần, theo một thứ tự có chủ đích, kèm một điều để thử mỗi ngày. Miễn phí. Sau đó, bạn tự quyết định có muốn đọc tiếp hay không.
Bảy email, rồi thôi, trừ khi bạn muốn nhận thêm. Không theo dõi, không chia sẻ dữ liệu – không bao giờ.