Danh ngôn Khắc kỷ về thời gian và sống trong hiện tại

Có hai điều cần ghi nhớ. Mọi sự từ vô thủy đều lặp lại dưới những hình thức giống nhau – một trăm năm cũng chẳng thấy gì mới. Và người sống lâu nhất lẫn người chết sớm nhất đều mất đi đúng như nhau.

Chúng ta toan tính những chuyến vượt biển dài ngày, những cuộc hồi hương còn hoãn lại, những chiến dịch quân sự, con đường thăng tiến chậm chạp qua các chức vị – trong khi cái chết lặng lẽ đứng ngay bên cạnh. Vì chỉ hình dung nó giáng xuống người hàng xóm, nên những mất mát mỗi ngày vây quanh mà chúng ta hầu như chẳng thấy.

Tôi làm điều duy nhất tôi có thể làm: không chìm trong sợ hãi, không gào thét, không trách Thượng Đế. Cái gì đã sinh ra thì phải mất đi. Tôi là một con người, một phần của toàn thể, như một giờ là một phần của ngày.

Mọi thứ thuộc về thân xác là dòng chảy. Mọi thứ thuộc về tâm hồn là giấc mộng và làn hơi. Cuộc đời là chiến trận và một chuyến lưu lại nơi đất khách. Sau danh vọng là quên lãng. Điều gì có thể dẫn lối cho con người? Chỉ một điều: triết học.

Không gì khốn khổ hơn nỗi lo âu về những gì tương lai sẽ mang đến. Tâm trí bất an của chúng ta chao đảo vì nỗi sợ không rõ nguyên do. Làm sao tránh được điều này? Bằng cách đừng để đời mình cứ vươn mãi về phía trước, mà thu nó về với chính nó.

Hãy giữ những gì là của riêng bạn. Đừng đòi những gì thuộc về người khác. Hãy dùng những gì bạn được trao. Khi một thứ bị lấy đi, hãy sẵn lòng buông nó ra và biết ơn quãng thời gian bạn đã có nó.

Dù tôi là gì đi nữa – cũng chỉ là chút xác thịt, hơi thở, và lý trí dẫn dắt. Hãy vứt sách đi. Đừng tự làm mình xao nhãng nữa. Như thể đang chết ngay lúc này, hãy coi khinh xác thịt: máu và xương, một tấm lưới đan bằng dây thần kinh và mạch máu.

Hãy sắp đặt tâm trí như thể bạn đã đi đến tận cùng. Đừng trì hoãn điều gì. Hãy cân sổ đời mình mỗi ngày. Khiếm khuyết lớn nhất của đời người là nó luôn dang dở, và luôn có một phần bị gác lại.

Mọi thói quen đều được duy trì bằng hành động tương ứng với nó. Thói quen đi bộ nhờ đi bộ, thói quen chạy nhờ chạy. Muốn đọc giỏi thì hãy đọc. Hãy ngừng ba mươi ngày rồi xem điều gì xảy ra.

Giờ bạn phải thấy mình thuộc về toàn thể nào, và rằng một giới hạn thời gian đã được định sẵn cho bạn. Nếu bạn không dùng nó để xua tan mây mù khỏi tâm trí, nó sẽ trôi qua, và sẽ không bao giờ trở lại.

Những biến đổi thất thường của vận may có thể gây xáo trộn gì, nếu bạn đứng vững trước những điều bất định? Vậy hãy bắt đầu sống ngay, Lucilius thân mến – và coi mỗi ngày mới là một cuộc đời riêng.

Hãy rèn luyện mỗi ngày. Mỗi sáng, hãy xem xét từng người, từng việc. Hãy áp dụng quy tắc. Điều này nằm trong ý chí hay ở ngoài nó? Ở ngoài. Vậy hãy gạt nó đi.

Nếu bạn làm điều đang ở trước mặt, theo lý trí với sự nghiêm túc, mạnh mẽ và bình thản – giữ cho con người bên trong mình trong sạch như thể phải trả lại nó ngay bây giờ – không trông đợi gì, không sợ hãi gì, nói mỗi lời với niềm xác tín: bạn sẽ sống tốt.

Hãy rũ bỏ cơn khát sống này. Nỗi khổ đến vào lúc nào chẳng mấy quan trọng – sớm muộn gì bạn cũng phải chịu. Điều đáng kể không phải đời bạn dài bao nhiêu, mà là nó cao quý thế nào.

Như Zeus ở cùng chính mình và an nhiên, suy tưởng những ý nghĩ xứng hợp với mình, chúng ta cũng nên trò chuyện với chính mình, không cảm thấy thiếu người khác, và quan sát xem mọi việc đang tác động đến mình ra sao lúc này.

Điều gì hài hòa với Người cũng hài hòa với tôi. Với tôi, chẳng có gì là quá sớm hay quá muộn. Mọi điều mùa màng của Người mang đến đều là trái ngọt với tôi. Từ Người vạn vật sinh ra, và về với Người vạn vật trở lại.

Mỗi ngày, mỗi giờ đều phơi bày sự nhỏ nhoi của chúng ta – thêm một bằng chứng rằng ta đã quên mất mình mong manh đến đâu. Khi ta toan tính cho muôn đời sau, những khoảnh khắc ấy buộc ta ngoái nhìn lại, nơi Thần Chết đang chờ.

Khi hôn con, anh em hay bạn bè, đừng buông lỏng hoàn toàn cho ấn tượng; đừng để niềm vui tuôn trào không kiềm chế. Hãy kìm nó lại, ghìm nó lại – như những người đứng sau các vị tướng trong lễ khải hoàn, nhắc họ rằng họ chỉ là người phàm.

Tất cả những gì bạn thấy đang đổi thay ngay lúc này và chẳng bao lâu sẽ không còn nữa. Hãy nhớ bạn đã chứng kiến bao nhiêu đổi thay như thế. Toàn bộ tồn tại là biến đổi. Cuộc đời là quan niệm.

“Này Meliboeus, hãy ghép cây lê ngay đi; hãy trồng nho cho thẳng hàng.” Thế nhưng thật dại dột biết bao khi sắp đặt đời mình như thể nắm trong tay ngày mai. Thật điên rồ biết bao khi vạch những kế hoạch xa xôi cho một tương lai chẳng ai làm chủ.

Hãy tự nhắc rằng những gì bạn yêu thương rồi cũng sẽ mất, và chẳng có gì là của riêng bạn. Chúng được trao cho bạn trong hiện tại, không phải mãi mãi, mà như trái vả vào đúng mùa của nó.

Hãy nghĩ xem bao nhiêu thầy thuốc đã chết sau bao lần cau mày bên người bệnh, bao nhiêu triết gia sau những bài giảng bất tận về cái chết, bao nhiêu anh hùng sau khi giết hàng nghìn người, bao nhiêu bạo chúa sau khi nắm quyền sinh sát như thể mình bất tử.